Stuifmeel: wat is het en hoe gebruik je het?

De meeste gewassen en struiken planten zich voort door middel van zaden. Veel van deze zaden zijn een belangrijk onderdeel van onze dagelijkse voeding, denk maar aan granen, noten en peulvruchten. Maar ook vruchten als appels, peren en kersen zouden er niet zijn zonder dat ze zaden – de pitten – zouden bevatten. Kortom: zonder zaden zou onze voedselvoorziening niet bestaan!

Wat jij – net als heel veel andere mensen – misschien niet weet, is dat er aan het ontwikkelen van die zaden een heel mooi proces voorafgaat, waarbij stuifmeel een cruciale rol vervult! Zonder stuifmeel géén bevruchting, en dus ook geen vrucht, geen zaad, en uiteindelijk: geen oogst. Een prachtig voorbeeld van hoe klein en onzichtbaar iets kan zijn, en toch van levensbelang.

Stuifmeel en bestuiving

Om zaad te vormen maken planten eerst stuifmeelkorrels in de helmdraden. Dit zijn de zaadcellen die overgebracht moeten worden op het vrouwelijke deel van een bloem, de stamper. Via de stamper groeien stuifmeelkorrels naar beneden om in het vruchtbeginsel samen te smelten met een eicel. Pas als deze bevruchting is geslaagd, zullen de zaden zich gaan ontwikkelen.

Om er voor te zorgen dat het stuifmeel uit de helmdraad op de stamper van een andere bloem terechtkomt, hebben planten en bomen grofweg van twee mechanismen: verspreiding door de wind of door insecten. Het overbrengen van stuifmeelkorrels van de helmdraad naar de stamper noemen we bestuiving.

Om ervoor te zorgen dat insecten deze bestuiving uitvoeren, vormen de gewassen bloemen rondom de helmdraden en de stampers. Deze bloemen hebben vaak aantrekkelijke kleuren en geuren, en produceren ook nog eens nectar. Zo lokken de bloemen bijen en andere insecten, die voor voedsel afhankelijk zijn van nectar en stuifmeel.

Bij ieder bloembezoek blijven er stuifmeelkorrels in de haartjes van een insect kleven. Die neemt ze mee naar een volgende bloem. Zodra zij daar over de stamper heengaat om onderin de bloem bij de nectar te komen, blijven er vaak stuifmeelkorrels op de kleverige stempel van de stamper plakken, die zo kunnen gaan zorgen voor bevruchting!

Stuifmeelklompjes oogsten van bijen

Iedere bloem heeft haar eigen unieke stuifmeel met een eigen unieke kleur en structuur. Heel vaak is het stuifmeel geel van kleur, maar soms is het ook rood, wit, groen, paars, blauw, oranje, bruin of zelfs zwart! Daarom zijn de stuifmeelklompjes die bijen verzamelen dan ook van verschillende kleuren.

Bijen verzamelen stuifmeel vanuit hun behoefte naar eiwitten, vetten, mineralen en vitamines. Werksters verzamelen het door stuifmeelkorrels van bloemen in korfjes aan hun achterpoten samen te voegen tot klompjes. Die bestaan uit duizenden korrels. Eén zo’n klompje met vers stuifmeel weegt ongeveer 12 mg.

Om deze stuifmeelklompjes te kunnen oogsten plaatst de imker een stuifmeelval voor de vliegopening van de kast. Een deel van de bijen die met klompjes stuifmeel aan de achterpoten terugkeert naar de kast, verliest de klompjes dan bij het naar binnen gaan, waarna deze worden opgevangen en vervolgens gedroogd. Deze gedroogde klompjes noemen we vaak bijenpollen, een bijzonder natuurproduct dat vaak gewaardeerd wordt door liefhebbers van bijenproducten.

Dankzij deze stuifmeelklompjes is een honingbij in staat om met haar eiwit-vetlichaam voedstersap en koninginnegelei – de Royal Jelly – te maken. Hierdoor kunnen de larven uitgroeien tot werksters en is de koningin in staat om tot duizenden eitjes per dag te leggen. Ook de ontwikkeling van de wasklieren bij werksters is afhankelijk van voldoende stuifmeel. Niet voor niets heeft een bijenvolk jaarlijks zo’n 30 kilo stuifmeel nodig om gezond te blijven!

De samenstelling van stuifmeel

Stuifmeel is eigenlijk een heel fijne poeder dat bestaat uit minuscuul kleine korreltjes die met het blote oog niet eens waarneembaar zijn. Van individuele stuifmeelkorrels is de herkomst dan ook alleen maar met de microscoop te bepalen! Het stuifmeel dat wij waarnemen zijn vaak klontjes die bestaan uit duizenden stuifmeel korrels die aan elkaar geplakt zijn.

Stuifmeelkorrels zijn dus feitelijk de mannelijke voortplantingscellen van planten en zijn vanwege de kleine afmetingen lastig om te oogsten. De korrels bestaan voor 30% uit eiwitten, waarvan 10% vrije aminozuren zijn, 30% koolhydraten, 20% uit vetten en 20% uit overige stoffen zoals vitaminen en mineralen.

Van nature bevat stuifmeel verschillende vitamines, waaronder A, C, D, E en K, en diverse B-vitamines zoals B1, B2, B3, B6, B8, B9 en B12. Dit maakt stuifmeel tot een veelzijdig natuurproduct dat door veel mensen wordt gebruikt als aanvulling op een gevarieerd eetpatroon.

Zijn stuifmeelkorrels gezond?

Stuifmeelkorrels vormen voor veel insecten een belangrijke voedingsbron, vooral vanwege de aanwezigheid van plantaardige eiwitten. Ook voor mensen zijn bijenpollen een interessant natuurproduct. Ze worden gewaardeerd om hun rijke samenstelling, en passen bij een bewust en gevarieerd voedingspatroon.

Wie kiest voor stuifmeel uit Nederlandse imkerijen, kiest voor een puur product dat rechtstreeks uit de natuur komt. Het gebruik ervan varieert van een toevoeging aan ontbijt en smoothies tot creatieve toepassingen in baksels en salades. Stuifmeel is geliefd onder mensen die bewust omgaan met voeding, en het past goed binnen een gevarieerd eetpatroon.

Let op: Dit product is niet geschikt voor mensen met een pollenallergie.

Bijenpollen: een natuurlijke aanvulling op je dagelijkse voeding

Hoewel wetenschappelijk onderzoek naar de eigenschappen van stuifmeel nog volop in ontwikkeling is, zijn bijenpollen al jaren populair als natuurproduct. Ze worden onder meer gebruikt als toevoeging aan smoothies, yoghurt of ontbijtgranen door mensen die bewust omgaan met hun voedingskeuzes.

Ook in cosmetische toepassingen wordt stuifmeel regelmatig verwerkt. Zo zijn er verzorgingsproducten waarin bijenpollen zijn opgenomen, bijvoorbeeld in crèmes of haarverzorging. Het gebruik ervan past binnen een bredere interesse in natuurlijke ingrediënten voor persoonlijke verzorging.

Bijenbrood: een bijzondere vorm van stuifmeel

Bijenbrood is door bijen geconserveerd vers stuifmeel, dat zij in de cellen van hun raat opslaan. Ze gebruiken dit als voedingsbron in tijden dat er voor de dagelijkse behoefte te weinig verse stuifmeelkorrels binnenkomen. Bijenbrood is dus een onmisbare voedselreserve van een bijenvolk.

Om stuifmeel te verwerken tot bijenbrood vindt er in de bijenkast een soort fermentatieproces plaats. De werkbijen voegen aan de stuifmeelklompjes enzymen toe met een klein beetje honing, om het zo langer houdbaar te maken.

Door dit natuurlijke proces verandert de structuur van het stuifmeel. Liefhebbers waarderen bijenbrood onder andere vanwege de manier waarop het verschilt van gedroogde stuifmeelkorrels.

Naslagwerken

Researche Pollen allergies

Rationale and Design of a Panel Study Investigating Six Health Effects

Antioxidant properties of pollen

Impact of pollen

Bee Pollen: Chemical Composition and Potential Beneficial Effects on Health